حمام جلفا در تبریز
حمام جلفا در تبریز یکی از زیبا ترین و بزرگ ترین حمام های تاریخی ایران است که در شهر جلفا در استان آذربایجان شرقی قرار دارد. این حمام با معماری منحصر به فرد و طرح های هندسی و زیبای خود، نمونهای از هنر و فرهنگ ایرانی در دوره قاجار است. حمام جلفا در تبریز در سال ۱۳۸۷ با شماره ۲۵۳۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است با عجم گشت همراه باشید.
بیشتر بخوانیم » بهترین جاهای دیدنی تبریز
تاریخچه حمام جلفا در تبریز
در مورد تاریخ دقیق ساخت و معمار حمام جلفا سند تاریخی کاملی در دست نیست، اما برخی پژوهشگران قدمت بنای حمام جلفا را با توجه به شکل طراحی و فضای داخلی بیش از ۱۰۰ سال تخمین زده اند. برخی دیگر آن را همچون حمام های مطرح قره ضیاء الدین و کردشت از دارایی های عباس میرزا نایب السلطنه فتحعلی شاه قاجار میدانند. بر طبق این پژوهش ها حمام جلفا برای لشکریان ایران در جنگ با روسیه توسط عباس میرزا بنا شده است.
بیشتر بخوانیم» بهترین سوغات تبریز
حمام جلفا در مسیر تبریز به جلفا قرار دارد و در گذشته محل عبور و توقف کاروان ها و مسافران بوده است. این حمام که در ساحل جنوبی رود ارس و ۷۰ کیلومتری روستای کردشت واقع شده است، مکانی بود که کاروان ها پیش از عبور از رود ارس در آن به استراحت میپرداختند. برای همین احتمال دارد که حمام جلفا بیشتر توسط تاجران، مسافران و افراد نظامی مورد استفاده قرار میگرفت که محافظ شهر و این کاروان ها بودند.
آب این حمام از طریق قنات در روستای شجاع آباد تامین میشد و طبق روال آن زمان برای گرم کردن آب از هیزم استفاده میکردند. حمام جلفا تا سال ۱۳۵۰ در حال فعالیت بوده است، اما بعد از آن به دلیل عدم توجه مسئولان و مردم به این بنای تاریخی، به تدریج ویران شده است. در سال ۱۳۸۲ با تلاش های انجمن راهنمایان گردشگری ارس، این حمام بازسازی شده و به عنوان یک موزه برای علاقهمندان به بازدید گشوده شده است.
معماری
حمام جلفا را میتوان یک شاهکار معماری ایرانی دانست که پایبندی شدیدی به اصول و هنجار های معماری ایرانی دارد. این حمام دارای سه بخش اصلی است: بیرون، میانی و درونی. اولی بخش بیرونی شامل سرایدار خانه، آب انبار، آتش خانه و چاه آب است. دومی بخش میانی شامل سرداب، لباس خانه و چشمه است. و سومی بخش درونی که شامل گرمابه، خوابگاه و … است.
حمام جلفا با سنگ و آجر ساخته شده است و دارای کاشی کاری های زیباست. در فضای داخل حمام، طرح های هندسی و نقش برجسته های گل و غیره به چشم میخورد که نشان دهنده هنر و ذوق معمار است. حمام جلفا دارای چندین نقطه نورگیر است که با قرار دادن شیشه های رنگین در سوراخ های سقف، نور را به صورت رنگین به داخل حمام منعکس میکند. این نورگیر ها علاوه بر تأمین نور، باعث تهویه مناسب فضای حمام نیز میشوند.
جاذبه های نزدیک به حمام جلفا
حمام جلفا در منطقه آزاد ارس قرار دارد که دارای جاذبه های گردشگری فراوانی است که شامل:
- پل ضیاءالملک: پل ضیاءالملك یكی از پل های تاریخی منطقه آزاد ارس است كه توسط ضیاء الملك تبریزی، وزیر فتحعلی شاه قاجار، ساخته شده است. این پل بر روی رودخانه ارس ساخته شده و به عنوان یک راه ارتباطی مهم در منطقه محسوب می شده. همچنین دارای قدمت و ارزش فرهنگی بالایی است و در سال 1381 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
- کلیسای سنت استپانوس: کلیسای سنت استپانوس یکی از قدیمی ترین کلیسا های ایران و جهان است که در روستای جلفا در حدود ۱۵ کیلومتری شهر جلفا واقع شده است. قدمت دقیق کلیسای سن استپانوس مشخص نیست، اما برخی منابع نشان میدهند که این بنا در سده نهم میلادی ساخته شده است. کلیسای سنت استپانوس دارای معماری منحصر به فرد و زیبایی است که با سنگ های رنگین و نقش برجسته های مذهبی تزئین شده است. این کلیسا در سال ۱۳41 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
خلاصه
حمام جلفا یکی از آثار تاریخی و معماری ایران است که نماینده فرهنگ و هنر ایرانی در دوره قاجار محسوب میشود. این حمام با ساختار و طراحی خاص خود، نور را به صورت رنگین و زیبا به داخل فضای حمام منعکس میکند و باعث ایجاد یک حس آرامش و شادابی برای بازدیدکنندگان میشود.
حمام جلفا در منطقه آزاد ارس قرار دارد که دارای جاذبه های گردشگری دیگری نیز هست که میتوان در سفر به این منطقه از آن ها دیدن کرد. پل ضیاءالملک و کلیسای سنت استپانوس از جمله این جاذبه ها هستند که هر کدام دارای تاریخچه و معماری جالبی هستند.