خانه طباطبایی ها در کاشان، یکی از باشکوه ترین و زیباترین بناهای تاریخی ایران است که هر ساله گردشگران بسیاری را از سراسر جهان به سوی خود می کشاند. این عمارت بی نظیر که به «عروس خانه های ایران» شهرت یافته، نه تنها یک اثر تاریخی، بلکه شاهکاری از هنر، معماری و ذوق ایرانی است که در دل بافت قدیم کاشان جا خوش کرده است. در این مقاله از مجله گردشگری عجم گشت شما را به سفری مجازی در این بنای فاخر می بریم و با تمام زوایای پنهان آن آشنا می کنیم.
خانه طباطبایی ها؛ یادگاری از دوران قاجار
خانه طباطبایی ها در نیمه دوم سده سیزدهم هجری قمری (مصادف با دوره قاجاریه) به دستور حاج سید جعفر طباطبایی نطنزی، از بازرگانان معروف و ثروتمند کاشان که در تجارت فرش دست داشت، ساخته شد. ساخت این بنای عظیم حدود ده سال به طول انجامید و معمار توانمند آن، استاد علی مریم کاشانی بود که بی گمان یکی از برجسته ترین آثار معماری اصیل ایرانی را خلق کرد. این بنای ارزشمند در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۵۵ با شماره ثبت ۱۵۰۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
معماری شگفت انگیز و چشم نواز
معماری خانه طباطبایی ها به شیوه حجاب دار و درون گرا طراحی شده است. این سبک معماری که نمونه بارز آن را در خانه های قدیمی ایران می بینیم، به گونه ای است که از نمای بیرونی، خبری از عظمت و زیبایی های درون نیست و بیننده با ورود به حیاط های مرکزی، غافل گیر می شود.
روش ساخت این بنا به صورت «گودال باغچه» است؛ یعنی حیاط و باغچه در گودی نسبت به سطح زمین قرار گرفته اند. این روش هوشمندانه مزایای بسیاری داشت. نخست آن که استحکام بنا را در برابر زلزله افزایش می داد. همچنین آبرسانی به فضای سبز و باغچه را تسهیل می کرد و از رطوبت موجود برای رشد گیاهان بهره می برد. جالب تر آن که این شیوه، یک عایق حرارتی طبیعی برای خانه ایجاد می کرد و مانع از گرم یا سرد شدن سریع آن می شد.
وسعت و بخش های مختلف عمارت
مجموعه خانه طباطبایی ها با مساحتی بالغ بر ۴۷۰۰ تا ۴۷۳۰ مترمربع، از سه بخش اصلی تشکیل شده است: بخش اندرونی (محل سکونت خانواده)، بخش بیرونی (محل پذیرایی از مهمانان) و بخش ویژه خدمه. این عمارت بزرگ دارای ۴۰ اتاق، ۴ حیاط، ۴ سرداب (زیرزمین)، ۳ بادگیر و ۲ رشته قنات است. حیاط مرکزی متعلق به بخش بیرونی است و دو حیاط دیگر به اندرونی اختصاص دارد. جالب است بدانید که اتاق های اندرونی به صورت پنج دری طراحی شده اند و سرداب های آن با استفاده از بادگیرها، هوای خنک را در تابستان های گرم کاشان به جریان می انداختند.
آرایه های هنری و گچ بری های بی نظیر
نکته قابل توجه در تزئینات این خانه، نقش پررنگ هنرمندان بزرگ آن دوره است. میرزا ابوالحسن غفاری کاشانی، ملقب به صنیع الملک، نقاش باشی دربار ناصرالدین شاه قاجار، نظارت عالیه بر گچ بری ها و نقاشی های این خانه داشته است. این هنرمند بزرگ که با مالک خانه، سیدجعفر طباطبایی، دوستی نزدیک داشت، شاگردان خود را برای اجرای این تزیینات به کار گرفت و این موضوع بر ارزش و اعتبار هنری بنا افزوده است.
از آنجا که صاحب خانه در تجارت فرش فعالیت داشت، تمامی نقوش گچ بری ها از نقش های اصیل فرش ایرانی و طرح های اسلیمی و گل و مرغ الهام گرفته اند. این هماهنگی بین هنر و معماری، فضایی چشم نواز و رویایی خلق کرده که هر بیننده ای را مسحور خود می سازد.
چرا خانه طباطبایی ها را باید دید؟
بازدید از خانه طباطبایی ها فرصتی استثنایی برای آشنایی با سبک زندگی، فرهنگ و هنر ایرانی در دوران قاجار است. این بنا با تمام زیبایی هایش، روایتی از ذوق، ظرافت و شکوه معماری سنتی ایران را به نمایش می گذارد. قدم زدن در حیاط های این عمارت و تماشای بازی نور در شیشه های رنگی و درهای ارسی، تجربه ای فراموش نشدنی را برای هر گردشگری رقم می زند. به همین دلیل است که این خانه به عنوان یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری کاشان شناخته می شود و در کنار بناهای ارزشمند دیگری مانند خانه بروجردی ها و حمام سلطان امیر احمد، مقصدی محبوب برای علاقه مندان به تاریخ و معماری است.
سوالات متداول
آدرس دقیق خانه طباطبایی ها کجاست و چه ساعتی می توان از آن بازدید کرد؟
این بنا در کاشان، محله سلطان امیر احمد، خیابان علوی واقع شده و همه روزه از ساعت ۹ صبح تا حدود ۱۷ عصر (در فصل های مختلف سال ممکن است متفاوت باشد) پذیرای بازدیدکنندگان است.
هزینه بلیط ورودی چقدر است و آیا امکان بازدید برای همه وجود دارد؟
هزینه ورودی برای گردشگران ایرانی بسیار مناسب است و برای اتباع خارجی مبلغ دیگری محاسبه می شود. با توجه به وجود پله ها، بازدید برای افراد با محدودیت حرکتی ممکن است دشوار باشد.
بهترین زمان برای بازدید از خانه طباطبایی ها چه موقعی است؟
با توجه به آب و هوای گرم کاشان، فصل های بهار و پاییز بهترین زمان برای بازدید هستند، هرچند معماری خاص این خانه با بادگیرهای خود، در تابستان نیز فضای خنکی را برای گردشگران فراهم می کند.