داستان میدان مشق تهران ، یکی از کهن ترین و تاریخی ترین میدان های پایتخت ایران، در دل پایتخت جای دارد. میدان مشق تهران نه تنها به واسطه گذشته نظامی اش بلکه به دلیل تبدیل شدن به یکی از مهم ترین قطب های فرهنگی و تاریخی شهر، جایگاه ویژه ای در قلب تهران دارد و موضوع این مقاله از عجم گشت است. این میدان، که روزگاری محل مشق نظامی سربازان و حتی محل رخدادهایی چون اعدام های تاریخی بوده، امروز به یک باغ ملی تهران بدل شده است؛ جایی که گذشته و حال در کنار هم جریان دارند.
بیشتر بخوانیم » جاهای دیدنی تهران
میدان مشق تهران؛ داستان یک میدان متفاوت
ورود به میدان مشق تهران، عبور از سردرباغ ملی است؛ بنایی عظیم و باابهت که گویی نگهبان تاریخ است. با عبور از شلوغی خیابان توپخانه، ناگهان سکوتی تاریخی بر جان آدم می نشیند. از همان بدو ورود، ردپای گذشته در هر گوشه میدان حس می شود. سمت راست میدان، موزه ارتباطات قرار دارد، و اندکی جلوتر ساختمان وزارت خارجه با معماری خاص آجری اش خودنمایی می کند. اینجا، میدان مشقی است که زمانی تنها یک میدان نظامی بود، اما اکنون به گنجینه ای از تاریخ تهران تبدیل شده است.
از مشق نظامی تا نماد فرهنگی
آغاز شکل گیری میدان مشق تهران به دوران فتحعلی شاه قاجار بازمی گردد. در آن زمان، این میدان صرفاً برای تمرینات نظامی ارتش تأسیس شد. اما در طول دهه ها، هر دوره ای بنایی به آن افزود و هویتی جدید به این فضا بخشید. در دوره قاجار، اعدام شخصیت های تاریخی چون میرزا رضا کرمانی، قاتل ناصرالدین شاه، و شیخ فضل الله نوری در این میدان صورت گرفت. چنین رویدادهایی بر اهمیت تاریخی این میدان افزودند.
باغ ملی تهران؛ تغییر نام، تغییر نقش
در فاصله سال های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۲، طرح گل کاری و ساخت یک باغ عمومی درون میدان مشق تهران، موجب شد که این میدان به نام جدیدی شهرت یابد: باغ ملی تهران. فضایی که پیش از آن نماد قدرت نظامی بود، اکنون با درختان، گل ها و نمادهای فرهنگی، به یک مرکز فرهنگی-گردشگری بدل شد. این دگرگونی سبب شد تا مردم، بیش از پیش به این فضا روی بیاورند و به مرور زمان هویت نظامی میدان، جای خود را به یک مرکز تاریخی، فرهنگی و اجتماعی داد.
عمارت قزاقخانه؛ قدیمی ترین بنای میدان مشق
در بخش شمالی میدان، عمارت قزاقخانه قرار دارد. این بنا در سال ۱۲۸۰ هجری قمری ساخته شد و قدیمی ترین ساختمان میدان مشق به شمار می آید. عمارت قزاقخانه نمونه ای برجسته از تلفیق معماری ایرانی و اروپایی با سبک نئوکلاسیک است. این ساختمان که روزگاری تحت تملک ارتش بود، اکنون در اختیار دانشگاه هنر تهران قرار دارد.
عمارت قزاقخانه نه تنها از نظر معماری، بلکه از جهت تاریخی نیز اهمیت بالایی دارد. نقاشی ها و تزئینات داخلی آن در دوره ارتش حذف شدند اما اکنون تلاش هایی برای احیا و بازسازی این بنای ارزشمند در جریان است.
موزه ارتباطات؛ از نامه تا فناوری
در ضلع شرقی میدان، موزه ارتباطات قرار دارد. این موزه نه تنها به لحاظ معماری، بلکه از نظر محتوای تاریخی نیز جذاب است. در محوطه آن مجسمه ای از یک پسرک دیده می شود که در حال انداختن نامه ای در صندوق پست است؛ نمادی از آغاز عصر ارتباطات نوین در ایران. موزه ارتباطات نقش مهمی در انتقال تاریخ ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایران دارد.
توپ مروارید؛ اسطوره ای در حیاط میدان
یکی دیگر از جاذبه های شاخص میدان مشق، توپ مروارید است. این توپ در گذشته ای نه چندان دور، در محوطه غربی میدان، نزدیک به باشگاه افسران نگهداری می شد. مردم باور داشتند که دست کشیدن بر آن آرزوها را محقق می کند. چنین اعتقاداتی به مرور زمان، توپ مروارید را به یک نماد فولکلوریک بدل کرد.
اولین هواپیما در آسمان تهران
میدان مشق فقط محل تمرینات نظامی نبود؛ بلکه در جریان جنگ جهانی اول، اولین هواپیمایی که وارد ایران شد، توسط یک خلبان لهستانی به نام کوزمینسکی، در این میدان فرود آمد. بدین ترتیب، میدان مشق تهران اولین فرودگاه کشور شد. اتفاقات دیگری چون نمایش های بالنی، دوچرخه سواری و مسابقات موتورسواری نیز در این میدان برگزار شدند.
موزه ملی ایران و موزه ملک؛ غنای فرهنگی در دل میدان
در مجاورت میدان مشق تهران، موزه ملی ایران و موزه ملک قرار دارند. موزه ملک در سال ۱۳۷۵ با وقف حاج حسین ملک تأسیس شد. این مجموعه فرهنگی توسط آستان قدس رضوی اداره می شود و یکی از غنی ترین موزه های ایران به شمار می رود. پشت این موزه نیز، موزه ملی ایران قرار دارد که بزرگ ترین و مهم ترین موزه باستان شناسی کشور محسوب می شود.
معماری هایی برگرفته از ایران باستان
معماری ساختمان های اطراف میدان مشق، الهام گرفته از سبک های مختلفی است. ساختمان وزارت خارجه، دارای ستون هایی است که از معماری دوران هخامنشی الگو گرفته شده و با تزئینات کاشی کاری قاجاری، مقرنس های سلجوقی و گره چینی تزئین شده اند. بنای دیگر وزارت خارجه نیز با الهام از کعبه زرتشت در نقش رستم طراحی شده است و تالار زیبای آن محل پذیرایی وزیر امور خارجه از مهمانان خارجی اش است.
جمع بندی
اگرچه امروز این میدان شباهتی به میدان های معمول ندارد، اما روح تاریخی اش هنوز زنده است. از عمارت قزاقخانه گرفته تا موزه ارتباطات و توپ مروارید، هر گوشه آن داستانی از گذشته را روایت می کند. میدان مشق، هم نماد اقتدار نظامی و هم کانون فرهنگ و هنر است. این میدان با ترکیب منحصر به فردی از تاریخ، معماری، و فرهنگ، به یکی از مقاصد مهم گردشگری در تهران بدل شده است.
پرسش های متداول
۱. چگونه می توان از طریق عجم گشت به بازدید میدان مشق تهران رفت؟
برای برنامه ریزی یک بازدید تخصصی و جذاب از میدان مشق تهران با همراهی راهنمای حرفه ای، می توانید با خدمات گردشگری عجم گشت تماس بگیرید یا از طریق سایت رسمی تورها و زمان های بازدید را مشاهده کنید.
۲. آیا ورود به عمارت قزاقخانه برای عموم آزاد است؟
در حال حاضر عمارت قزاقخانه متعلق به دانشگاه هنر است و ورود برای عموم در همه زمان ها ممکن نیست. اما در برخی مناسبت های فرهنگی یا نمایشگاه ها می توان از آن بازدید کرد.
۳. چه زمانی برای بازدید از میدان مشق تهران مناسب تر است؟
بهترین زمان بازدید از میدان مشق تهران فصل بهار و پاییز است که هم هوای تهران مطبوع تر است و هم فضای باغ ملی تهران زیبایی خاصی دارد. می توانید با تماس با شماره پشتیبانی عجم گشت ۰۹۱۲۰۲۸۹۹۴۳ از برنامه های تور مطلع شوید و ثبت نام کنید.